Metody pracy w naszym przedszkolu

Metody nauczania to sposób pracy nauczyciela z dziećmi, w taki sposób, aby prowadziło to do osiągnięcia zakładanych celów edukacyjnych. Przy doborze metod nauczania należy brać pod uwagę wiek dziecka, w jakim stopniu dana metoda wywołuje aktywność, samodzielność i zaangażowanie dziecka.

Metody słowne:

  • Rozmowy, opowiadania, zagadki – te metody rozwijają procesy poznawcze, zasób informacji, logiczne myślenie, a także pomagają odwoływać się do posiadanej już wiedzy.
  • Objaśnienia i instrukcje – stosowane najczęściej podczas przygotowania dzieci do wykonania powierzonego im zadania.
  • Sposoby społecznego porozumiewania się – stosowana podczas tłumaczenia, upominania, przekonywania lub przekazywania zakazów oraz nakazów, odwoływania się do zawartych umów i zasad.
  • Metody żywego słowa – dotyczy pracy słowem. Dzieci dzięki tej metodzie poznają wartość słowa pisanego, Pobudza ona wyobraźnię i procesy poznawcze. Uczy dzieci wrażliwości na piękno, pobudzając w nich pozytywne uczucia płynące z obcowania z literaturą piękną.

Metody czynne:

  • Metoda samodzielnych doświadczeń – celem tej metody jest ułatwienie dzieciom nawiązywanie kontaktów ze społeczeństwem, przyrodą, tradycją, kulturą oraz sztuką. Nauczyciele stwarzają warunki do spontanicznych zachowań, postępowań oraz zabawy.
  • Metoda kierowania własną działalnością dziecka – nauczyciel zobowiązany jest do inspirowania dziecka oraz zachęcania go do samodzielnej działalności, samorozwoju.
  • Metoda zadań stawianych dziecku – metoda polega na inspirowaniu dziecka do tego, aby chciało samodzielnie odkrywać nowe zjawiska. Nauczyciel stawia przed dzieckiem zadanie, które dziecko rozwiązuje samodzielnie. Mogą to być na przykład tworzenia prac plastycznych, obserwacja przyrody oraz różnego rodzaju rebusy, łamigłówki.

 Metody oglądowe:

  • Obserwacja i pokaz – polega na skupieniu uwagi dziecka na obserwowanej czynności, rzeczy lub istocie.
  • Przykład – opiekunowie dzieci, rodzice, nauczyciele powinni swoją postawą, zachowaniem czy ubiorem dawać przykład, wzorzec dzieciom.
  • Udostępnianie sztuki – dotyczy odbioru dzieł sztuki takich jak obrazy, muzyka, literatura czy sztuka teatralna. Zadaniem nauczyciela jest przybliżenie dzieciom dzieł sztuki, pomóc dzieciom je zrozumieć i w odpowiedni sposób przeżyć.

Metody aktywizujące w przedszkolu

„Powiedz mi, a zapomnę, pokaż mi, a zapamiętam, pozwól mi zrobić, a zrozumiem” Konfucjusz

Wiek przedszkolny, od 3 do 6 lat, to bardzo ważny okres w życiu każdego dziecka. Jest to czas budowania własnej osobowości, podejmowania pierwszych prób samodzielności, nawiązywania relacji społecznych oraz kształtowania się sfery emocjonalnej. Trzeba zatem stworzyć dzieciom możliwość wszechstronnego rozwoju. Bardzo skutecznymi i efektywnymi metodami pracy są metody aktywizujące, dzięki którym dziecko może doświadczać i przeżywać, uczestnicząc jednocześnie
w zabawie.

Metody aktywizujące opierają się na takich działaniach dzieci, uczniów i nauczyciela,  które umożliwiają aktywne uczenie się, czyli uczenie się poprzez działanie, przeżywanie, poznawanie i odkrywanie. Stosowanie metod aktywizujących rozwija kompetencje społeczne dzieci, które uczą się pracy w zespole, poprawiają komunikację z innymi, uczą liczenia się ze zdaniem innych. Ponadto dzięki tym metodom rozwijają się u dzieci: kreatywność, umiejętność rozwiązywania problemów, samodzielność i otwartość.

Praca metodami aktywizującymi determinuje odmienny charakter procesu dydaktycznego i to zarówno w dziedzinie organizacji oraz przebiegu zajęć, jak i w pojmowaniu roli nauczyciela i dziecka. W trakcie przeprowadzania zajęć z wykorzystaniem metod aktywnych należy pamiętać o kilku zasadach:

  • Nie wykluczamy nikogo z zabawy, dlatego, że czegoś nie wie lub nie potrafi.
  • Nie dzielimy dzieci na lepsze lub gorsze.
  • Jeżeli ktoś nie ma ochoty się bawić, nie zmuszamy go.
  • Nauczyciel także uczestniczy w zabawie.
  • Każdy ma prawo do popełniania błędów.

Metoda gimnastyki twórczej Rudolfa Labana

Rudolf  Laban (1879-1958) był tancerzem, choreografem i teoretykiem tańca. Rudolf Laban popularyzował tezę, że dziecko wyraża swoje stany psychiczne, nastroje
i emocje za pomocą ruchu. Zalecał stwarzanie dzieciom jak najwięcej okazji do spontanicznego wyrażania swojego „ja”. Opracował metodę gimnastyki twórczej i improwizacji ruchowej, u której podstaw leży naturalna ruchliwość. Pozwala ona na posługiwanie się różnymi formami ruchu, ekspresji, ćwiczeniami muzyczno–ruchowymi, zabawą, tańcem, opowieścią ruchową.

Podstawowe tematy tej metody towyczucie własnego ciała, wyczucie przestrzeni, wyczucie ciężaru i czasu, doskonalenie płynności ruchów, kształcenie umiejętności współdziałania z partnerem.

Korzyści wynikające z ćwiczeń prowadzonych metodą Labana:

  • dzieci wzbogacają swoje doświadczenia związane z wyczuciem własnego ciała, czasu, ciężaru, przestrzeni,
  • ruchy są bardziej płynne,
  • dzieci nieśmiałe, mające na co dzień trudność z wyrażaniem swoich myśli i uczuć, podczas zajęć gimnastyki ekspresyjnej mogą się „otworzyć” na innych, wykazać się pomysłowością,
  • zróżnicowane tempo i nastrój muzyki pozwalają wyzwolić radosną i spontaniczną ekspresję ruchową, a zabawy prowadzone tą metodą są dla dzieci źródłem odprężenia i relaksu.

Metoda Ruchu Rozwijającego Weroniki Sherborne

Metoda została opracowana w latach 60., a jej główną cechą charakterystyczną jest rozwijanie przez ruch: świadomości własnego ciała i usprawniania ruchowego, świadomości przestrzeni i działania w niej oraz dzielenia przestrzeni z innymi ludźmi i nawiązywania z nimi kontaktu. 

Cele ćwiczeń:

  • rozwijanie świadomości własnego ciała i przestrzeni, 
  • wzmacnianie więzi emocjonalnej z rodzicami,
  • rozwijanie zaufania do siebie,
  • zdobywanie pewności siebie i poczucia bezpieczeństwa w otoczeniu.

Metoda Carla Orffa

Głównym założeniem tej metody jest powiązanie muzyki z ruchem. Według Carla Orffa kultura fizyczna dziecka musi rozwijać się w związku z kulturą rytmiczno-muzyczną oraz z kulturą słowa. Dlatego nawiązuje on do tradycyjnych, zanikających we współczesnych czasach form zabaw, ćwiczeń, tańców, muzyki, porzekadeł, legend, baśni, poezji, prozy itp. Stosowanie tej metody rozwija u dzieci inwencję twórczą. Zdaniem C. Orffa muzyka rodzi się z mowy, ruchu i gestu. Zaspokojenie potrzeby ruchu w formie dobranej przez samo dziecko, daje okazję do rozładowania napięć emocjonalnych, do ich odreagowania.

Metoda opowieści ruchowej Józefa Gotryda Thulina

Metoda ta polega na tym, że nauczyciel przez odpowiedni dobór tematu wymyślonego przez siebie opowiadania działa na wyobraźnię dziecka, skłaniając je do odtwarzania ruchem treści opowiadania, przedstawiania różnych sytuacji, zdarzeń, sposobów poruszania się zwierząt itp. Opowiadanie musi opierać się na zasadach wszechstronności ruchu, stopniowania wysiłku i zmienności pracy mięśniowej. Można zaproponować tematykę opowiadania: ZOO, wycieczka nad morze itp.

Techniki parateatralne

  • Technika zmiany ról

Technika ta polega na tym, że rola jaką ma odegrać dziecko powinna mu umożliwić zdobywanie nowych doświadczeń. Na przykład: dziecku z objawami lęku
w interakcjach społecznych, nieśmiałemu organizujemy zabawę, w której ono gra rolę nauczyciela, a nauczyciel przyjmuje na siebie rolę dziecka. Zawsze jednak rozpoczynamy od stworzenia takiej sytuacji zabawowej, w której tkwią warunki sprzyjające wyzwalaniu u dziecka niezależnego zachowania się.

  • Drama

Drama polega na zaangażowaniu się dziecka w fikcyjną sytuację, postać lub rzecz, bycie nią i działanie jako ona. Podczas pracy tą metodą każdy odnosi sukces, ponieważ metody dramy nie traktuje się jak teatru, w związku z tym w dramie nie pojawiają się role źle zagrane. Dzięki tej metodzie dzieci uczą się współpracy, wzajemnej akceptacji, otwartości i pewności siebie.

  • Pantomima

Pantomima jest to połączenie ruchu, gestu, mimiki, za pomocą których wyrażana jest dana sytuacja. Wykorzystanie tej metody pozwala na ujawnianie swoich uczuć, emocji, stwarza sytuacje, w których wyobraźnia uaktywnia się jednocześnie u osoby prezentującej pantomimę w różnych sytuacjach, jak u odbiorcy.

  • Teatr palcowy

Teatr palcowy to teatr, w którym dziecko samodzielnie na palcach swojej ręki rysuje główki różnych postaci. Przedstawia różne sytuacje np. występujące w domu, na podwórku, w przedszkolu, także bajki lub wymyślane przez siebie opowiadania.

Gimnastyka rytmiczna Alfreda i Marii Kniessów

Jest to rodzaj gimnastyki rytmicznej, twórczej, utanecznionej, polegającej na nieustannym poszukiwaniu nowych form i rodzajów ruchu. Gimnastyka rytmiczna jest specyficzną metodą prowadzenia zajęć ruchowych z dziećmi. Bazuje na naturalnym, zrytmizowanym i ekspresyjnym ruchu. Metoda ta pozwala na rozwijanie poczucia rytmu, wrażliwości muzycznej, ekspresji twórczej, kształtowanie i doskonalenie koordynacji wzrokowo–słuchowo–ruchowej, orientacji w schemacie własnego ciała; harmonijne rozwijanie prawej i lewej strony ciała, stwarzanie sytuacji do poznania przez dziecko swoich możliwości ruchowych.  Głównymi elementami metody są: ruch, muzyka, rytm, przybory, które ze sobą współdziałają i wzajemnie się przenikają. Muzyka jest traktowana jako przyjemne przeżycie estetyczne, a najistotniejszy jest ruch. Stosowanie tej metody pozwala na rozwijanie poczucia rytmu u dzieci, wrażliwości muzycznej, ekspresji twórczej, a także doskonalenie koordynacji wzrokowo–słuchowo–ruchowej. Ponadto rozwija orientację w schemacie własnego ciała.


Metoda Knillów

Twórcami metody są Christopher i Marianna Knill, którzy przez wiele lat pracowali z osobami z ciężkimi zaburzeniami w rozwoju ruchowym, poznawczym
i społecznym. Głównym założeniem metody jest to, że każde dziecko może być aktywne i wykazywać się własną inicjatywą. Metoda składa się z dwóch etapów. Pierwszy etap to Dotyk i Komunikacja, a drugi etap to Program Aktywności, na który składają się Świadomość Ciała, Kontakt i Komunikacja.

Autorzy wyszli z założenia, że najważniejszym kanałem sensorycznym jest skóra, ponieważ dotyk jest pierwszym wrażeniem, jakiego doznajemy. Od wrażliwości dotykowej zależy umiejętność nawiązania kontaktu z otoczeniem. Natomiast kontakt z otoczeniem jest podstawą kształtowania się kolejnych umiejętności m.in. komunikacji. Wczesna komunikacja między niemowlęciem a dorosłym wyraża się właśnie poprzez dotyk, w związku z tym połączono ruch i dotyk ze specjalnie skomponowaną muzyką. Wykonując przy muzyce określone ćwiczenia, dziecko wykształca świadomość własnego ciała, uczy się prawidłowego odbioru bodźców oraz współpracy z drugą osobą.

Metoda Kinezjologii Edukacyjnej Paula Deninsona

Z greckiego „kinesis” oznacza ruch, „logos” oznacza nauka, a więc jest to nauka o ruchu, o tym jak rozwija się dziecko, gdy wykorzystuje ruch. Metoda dotyczy głównie rozwoju ruchowego, a także aktywizacji układu nerwowego i uwalniania dzieci od stresu, dlatego nazywana jest „gimnastyką mózgu”. Ćwiczenia te usprawniają ciało, aktywują system nerwowy, rozładowują napięcie wywołane stresem, podnoszą energię. Specyficzne ruchy gimnastyki mózgu uaktywniają sieci neuronowe w całym mózgu, w obu półkulach równocześnie.

Bajkoterapia

Głównym celem tej metody jest pokonywanie różnorodnych lęków u dziecka i wszelkich trudnych dla niego sytuacji; zwracamy uwagę na psychoedukacyjną, psychoterapeutyczną i relaksacyjną funkcję bajek.

Metoda twórczego myślenia Alexa Osborna – Burza mózgów


Burza mózgów polega na rozwiązywaniu problemów przez dzieci. Podczas burzy mózgów dzieci zgłaszają swoje pomysły, spostrzeżenia i propozycje dotyczące rozwikłania danego zagadnienia. Istotna jest jak największa ilość pomysłów dzieci oraz to, że nie należy oceniać wypowiedzi pozostałych rozmówców. Kiedy wszystkie propozycje zostaną przedstawione należy wybrać najlepsze rozwiązanie.



Metoda malowania dziesięcioma palcami (Finger – painting)

Metoda została stworzona przez pedagog Ruth Faison Show. W tej metodzie wykorzystuje się naturalną skłonność dzieci do bawienia się w substancjach
o konsystencji błota czy mazi, mieszania ich, bawienia się nimi, „taplania się” w nich. Jest to nie tylko dobra zabawa dla dzieci, ale także sposób na pobudzanie ekspresji twórczej oraz kreatywnego myślenia dziecka. Autorka wykorzystała te metodę podczas pracy w szkole podstawowej w klasie, do której uczęszczały dzieci różnej narodowości i mówiące w różnych językach. Okazało się, że za pomocą malowania palcami, uczniowie mogli się porozumiewać. Wykorzystanie tej metody pomaga dzieciom w pokonywaniu lęków i wzmacnianiu wiary w swoje możliwości. Zastosowanie metody malowania dziesięcioma palcami przyczynia się do usprawnienia przede wszystkim motoryki rąk i koordynacji wzrokowo-ruchowej, a także kształtuje koncentrację uwagi.

Technika relaksacji według Edmunda Jacobsona          

Autor tej techniki relaksacji – Edmund Jacobson był amerykańskim lekarzem, psychiatrą i fizjologiem. Metoda bazuje na świadomym napinaniu i rozluźnianiu określonej grupy mięśni. Podczas tych ćwiczeń dzieci uczą się odczuwania różnicy wrażeń płynących z napiętego i rozluźnionego mięśnia. Dzieciom można zaproponować zabawę w „silnego” i „słabego”. Zabawa polega na tym, że gdy jesteśmy „silni”, napinamy mięśnie, potem stajemy się „słabi” i mięśnie rozluźniamy. Dzieci wykonują ćwiczenia w pozycji leżącej, z rękami wyciągniętymi wzdłuż tułowia. W zabawę można wpleść opowiadanie z postaciami z bajek, z którymi dzieci mogą się identyfikować. W związku z założeniem autora o tym, że ciało i umysł stanowią niepodzielną całość, stosowanie tej relaksacji mięśniowej zmniejsza napięcie emocjonalne u dzieci.

Metoda Dobrego Startu Marty Bogdanowicz

Założeniem Metody Dobrego Startu jest jednocześnie rozwijanie funkcji:

  • funkcji językowych,
  • funkcji spostrzeżeniowych: wzrokowych, słuchowych, dotykowych,
  • kinetycznych (czucie ruchu),
  • motorycznych.

Istotne jest współdziałanie między tymi funkcjami, czyli integracja percepcyjno- motorycznej. Są to funkcje, które leżą u podstaw czytania i pisania. Usprawnianie tych czynności, jak również kształtowanie lateralizacji jest wskazana dla dzieci przygotowujących się do nauki czytania i pisania.

W zajęciach prowadzonych Metodą Dobrego Startu wyodrębnia się trzy podstawowe rodzaje ćwiczeń:

  • ćwiczenia ruchowe np. zabawa ruchowa nawiązująca do treści piosenki, w której dzieci ćwiczą umiejętność utrzymywania równowagi i sprawność ruchową całego ciała oraz usprawniają ruchy rąk,
  • ćwiczenia ruchowo-słuchowe np. dzieci śpiewając piosenkę wystukują jej rytm na bębenku, na woreczku z grochem, woreczku z sypkim materiałem (np. kaszą, piaskiem) lub „poduszce” ulepionej z masy solnej czy gliny (wykonując ruchy uderzając – w rytm piosenki – w wałek stroną wewnętrzną, zewnętrzną, brzegiem dłoni, pięścią, potem palcami),
  • ćwiczenia ruchowo-słuchowo-wzrokowe dotyczą wykonywania wzorów w rytm jednocześnie śpiewanej piosenki. Mają one największe znaczenie w tej metodzie, stanowiąc najbardziej złożoną formę ćwiczeń (angażują jednocześnie trzy analizatory: ruchowy, słuchowy i wzrokowy).

Kolejne etapy tego ćwiczenia przebiegają według ustalonego schematu:

  1. próba odtwarzania samodzielnego ruchem rytmu piosenki lub dobieranie wzoru do piosenki,
  2. pokaz i omówienie wzoru, demonstracja ćwiczenia,
  3. utrwalenie wzoru i jego powiązania z piosenką – wodzenie palcem po wzorze,
  4. odtwarzanie wzoru:

– w powietrzu – ręką,

– na podłodze – nogą,

– na powierzchni stołu lub podłogi – palcem,

– na tackach z piaskiem – palcem,

– na dużym arkuszu papieru pakowego,

– na tabliczkach – kredą, 

– na kartce papieru z bloku rysunkowego – pędzlem, ołówkiem, kredą.

Pracując Metodą Dobrego Startu wykorzystuje się materiały opracowany przez autorkę:

  • „Piosenki do rysowania” (dla dzieci 3-4 letnich i upośledzonych umysłowo),
  • „Piosenki i znaki” (dla dzieci od 5-10 roku życia),
  • „Piosenki na literki” (dla 6-7 latków).

Pedagogika zabawy Klanza

Autorem pedagogiki zabawy Klanza jest Zofia Zaorska, założycielka Polskiego Stowarzyszenia Pedagogów i Animatorów Klanza. Do cech charakterystycznych dla tej metody zaliczamy: radość, wspólne odkrywanie, pobudzanie do wartościowego przeżywania zabawy zamiast rywalizacji i tworzenia zależności. Działania wychowawcze w tej metodzie mają na celu angażowanie zmysłów dziecka podczas zabawy, nauki wyrażania siebie poprzez ruch czy taniec. Pedagogika zabawy Klanza wykorzystuje rozmaite środki wyrazu, tj. ekspresja ciała, rozmowa, odgrywanie scenek i ról, pantomima, śpiew, malowanie, charakteryzacja.

Przykładowe zabawy:

  • „Od dziadka do dziecka” – na polecenie nauczyciela cała grupa naśladuje ruchy osoby: 85-letniej, 50-letniej, 30-letniej, 16-latka, 8-latka, dwumiesięcznego dziecka.
  • „Gumoludki i roboty” – dzieci w rytm muzyki poruszają się swobodnie po pomieszczeniu i reagując na muzykę wykonują określone ruchy, tj. swobodne i sprężyste przypominające człowieka-gumę lub sztywne i urywane przypominające robota.
  • „Imię i nastrój” – dzieci siadają w kręgu. Ich zadaniem jest wypowiedzieć swoje imię, jednak nauczyciel określa w jakim charakterze ma się to odbywać, np. radośnie, smutno, z wściekłością, nieśmiało, pytająco.
  • „Polecenia przy muzyce” – dzieci stoją w sali. W trakcie muzyki chodzą swobodnie między sobą. W momencie, kiedy nauczyciel zatrzyma muzykę wydaje polecenie: uściśnijcie jak najwięcej dłoni, przybijcie piątki, etc.

Przykładowe zabawy z wykorzystaniem chusty animacyjnej:

  • „Kogo brakuje?” – uczestnicy stoją w kręgu z zamkniętymi oczami trzymając chustę na wysokości pasa. Nauczyciel wybiera osobę (może być ich więcej), która wchodzi pod chustę. Następnie wszyscy otwierają oczy i odgadują, kto jest pod chustą.
  • „Przebieganie pod chustą” – dzieci podnoszą i opuszczają chustę, trzymając ją za uchwyty. Nauczyciel mówi, kto ma zmienić miejsce, np. przebiegają osoby, które mają niebieskie oczy; siostrę; kota, itp. Gdy chusta jest w górze, osoby te przebiegają pod nią.
  • „Bilard” – grupa wachluje chustą, na której jest piłeczka. Ma ona wpaść do otworu znajdującego się na środku chusty. (Można stopniowo zwiększać liczbę piłeczek).